Ivaylo, từ chàng chăn lợn trở thành hoàng đế Bulgaria


Nắm quyền cai trị Bulgaria từ năm 1278 đến 1280, Ivaylo là một trong những vị hoàng đế có xuất thân bần hàn bậc nhất được biết đến trong lịch sử thế giới.

Năm nay là năm kỷ niệm 740 ngày mất quang của Vua Ivaylo, một trong những nhà lãnh đạo thành công nhất trong các cuộc nổi dậy của nông dân trong thời đại phong kiến. Theo một số truyền thuyết, Ivaylo là một người chăn lợn. Các nhà biên sử Byzantine gọi ông là “Lahano” (zele – bắp cải), nhấn mạnh nền tảng xã hội thấp kém của ông. Cũng theo họ, trước khi cầm vũ khí, Ivaylo thường cư xử một cách bí ẩn. Ông thường rao giảng cho những người nông dân khác, kể về những điều ông nhìn thấy các vị thánh đã giao cho ông một nhiệm vụ quan trọng.

Ivaylo có một sự nghiệp điên rồ, tuy nhiên, trong một môi trường chính trị phù hợp. Dưới triều đại Sa hoàng Konstantin Tych, nhà nước Bulgaria phong kiến ​​trải qua một cuộc khủng hoảng nội bộ. Sự bất ổn kinh tế liên quan chặt chẽ với những thất bại và vấn đề chính sách đối ngoại. Nghiêm trọng nhất là vào những năm 1970, cuộc xâm lược của Tatar tàn phá miền bắc Bulgaria. Chính quyền trung ương không có khả năng đối phó với chúng. Cũng cần lưu ý rằng hệ thống phong kiến ​​đã không ăn sâu vào xã hội Bulgaria. Trong những người nông dân vẫn có một ký ức sống động về thời kỳ mà hầu hết họ được tự do, phục vụ trong quân đội và sức mạnh quân sự của vương quốc gắn liền với họ.

Năm 1277 Ivaylo đứng đầu một nhóm những người nông dân thất vọng, họ đứng lên đảm nhận công cuộc bảo vệ chống lại người Tatar. Sau khi đánh bại người Tatar, Ivaylo đưa lực lượng của mình diễu hành tới thủ đô để bày tỏ sự bất mãn của mình đối với sự yếu kém của vua Constantine. Nhưng thay vì thực hiện cải cách theo nguyện vọng dân chúng, vua Constantine lại lệnh cho quân đội sát hại người biểu tình. Và cuộc chiến lớn đã nổ ra giữa đạo quân nông dân do Ivaylo lãnh đạo với quân triều đình. Với tinh thần chiến đấu áp đảo và sự chỉ huy sáng suốt của Ivaylo, những người nông dân đã giành chiến thắng vẻ vang. Đích thân Ivaylo kết liễu nhà vua trong trận chiến cuối cùng.

Khi đó Byzantine liền can thiệp vào nhưng chỉ làm tăng tốc các sự kiện. Byzantine quyết định dựng Sa hoàng Ivan-Assen trở thành vị vua thứ ba do gọ chỉ định ở thủ đô Turnovo. Ông là con trai của Vua Mizo, một đối thủ cũ của Constantine Tych. Tuy nhiên, thật bất ngờ, Nữ hoàng Mary, góa phụ của Constatine, đã có một bước đi táo bạo để bảo vệ ngai vàng của mình. Bà liền cầu hôn Ivaylo. Ông đã kết hôn với bà và ngồi lên ngai vàng trở thành hoàng đế mới vào mùa xuân năm 1278.

Cũng trong năm đó, hàng loạt các hoạt động quân sự chóng mặt mới đã diễn ra . Trong đó, vị vua nông dân đã chứng tỏ mình là một tài năng quân sự bẩm sinh. Ivaylo đánh bại quân đội Byzantine, được lần lượt đưa tới chống lại ông. Sau đó, ông lại chiến đấu chống lại người Tatar và suốt 3 tháng bị bao vây trong pháo đài Draster – ngày nay là Silistra. Cuối cùng, ông cũng đánh bại chúng, nhưng trong một thời gian, có tin đồn ở Tarnovo rằng ông đã chết. Các nhà quý tộc quyết định chọn Ivan-Asen III lên làm người cai trị bảo vệ Byzantine.

Sau những chiến thắng mới trước Tatars, Ivaylo quay về phía nam và đánh bại Byzantines tại Devnya / gần Varna / vào tháng 7 năm 1279. Ivan-Assen III chạy trốn đến Byzantium. Tuy nhiên, tại Tarnovo, các quý tộc quyết tâm không để Ivaylo trở lại quyền lực. Họ nhanh chóng chọn nhà quý tộc Georgi Terter lên làm vua. Quân đội của Terter được chuẩn bị để phòng thủ ở thủ đô được củng cố tốt. Trong khi đó, trong số những người nông dân nổi loạn, sự mệt mỏi và cảm giác bi quan ngày càng tăng. Họ bắt đầu đào ngũ khỏi quân đội của Ivaylo.

Sự nghiệp của Ivaylo không kéo dài. Ông chỉ nắm quyền được một năm trước khi bị giới quý tộc lật đổ và đưa đi lưu đày. Bản thân ông đi tìm sự hỗ trợ trong quân trại của kẻ thù cũ, viên chỉ huy Tatar Nogay. Lúc đầu, ông này tỏ ra rất thông cảm, nhưng ngay sau đó đã giết Ivaylo, theo một số ghi chép là trong một bữa tiệc.

Bản thân cuộc nổi dậy rất thành công của Ivaylo cũng không tạo ra ngoại lệ với logic chung của các phong trào nông dân trong thời trung cổ. Họ không có quan điểm lịch sử, không cung cấp một hệ thống kinh tế và xã hội mới. Họ hướng về những huyền thoại của một quá khứ không thể quay trở lại – thời của các cộng đồng nông dân tự do, và ảo tưởng về một “vị vua tốt”. Và trong trường hợp của Ivaylo, không có thông tin về bất kỳ cải cách nào được ông thực hiện. Ông cũng không có thời gian để cải cách, phải chiến đấu trên hai mặt trận. Sự thay đổi thực sự trong lòng hệ thống phong kiến ​​bắt đầu ở các quốc gia như Italia và Anh, nơi một tầng lớp nghệ nhân và thương nhân mới nổi lên và quan hệ thị trường mới được tạo ra. Tuy nhiên, Ivaylo vẫn còn trong ký ức của mọi người như một biểu tượng của cuộc đấu tranh anh hùng chống lại sự bất công xã hội.

Ивайло – свинар или областен управител

През тази година се навършиха 740 години от коронясването /1278 г./ на цар Ивайло – един от най-успешните водачи на селски въстания в епохата на феодализма. Според някои легенди Ивайло е бил свинар. Византийските хронисти го наричат „Лахано” /зеле/, с което подчертават ниския му социален произход. Пак според тях, преди да се залови за оръжието, Ивайло бил мистично настроен. Той често проповядвал пред другите селяни, разказвал за виденията си на светии, които му възлагали важна мисия. Всичко това е познато и от по-късните народни движения през Средновековието, например от историята на Жана Д’Арк през ХV век.

Ивайло прави шеметна кариера, впрочем, в подходяща политическа обстановка. При управлението на цар Константин Тих феодална България преживява вътрешна криза. Икономическата нестабилност е тясно свързана с външнополитически неуспехи и проблеми. Най-сериозният от тях, през 70-те години от ХІІІ век, са татарските нашествия, които разоряват Северна България. Централната власт е неспособна да се справи с тях. Трябва да се отбележи още, че феодалната система не е пуснала дълбоки корени в българското общество. Сред селяните е жив споменът за времената, когато голяма част от тях са били свободни, служели са в армията и на тях се е крепяла военната мощ на царството.

През 1277 година Ивайло оглавява дружина отчаяни селяни, които вземат в свои ръце защитата си от татарите. Новият водач печели няколко поредни победи срещу техните орди. Селяните масово се вливат във войската му, цели области преминават под негова власт. Цар Константин Тих тръгва с войската си срещу селската армия, но търпи съкрушително поражение и е посечен от Ивайло. Следва намеса на Византия, която обаче само ускорява събитията. Византийците решават да издигнат за владетел в столицата Търново провъзгласения от тях за цар Иван-Асен Трети. Той е син на цар Мицо, бивш съперник на Константин Тих. Неочаквано обаче царица Мария, вдовица на Тих, прави смел ход, за да защити престола си. Тя предлага брак на Ивайло. Той се жени за нея и сяда на престола през пролетта на 1278. През същата година следва нова главозамайваща поредица от военни операции. В тях селският цар се проявява като самороден военен талант. Ивайло разгромява византийските армии, пратени една след друга срещу него. След това отново воюва срещу татарите и в продължение на 3 месеца е обсаден в крепостта Дръстър – днес Силистра. В крайна сметка побеждава и тях, но за известно време в Търново се носят слухове, че е загинал. Болярите решават да изберат за владетел византийското протеже Иван-Асен Трети.

След новите си победи над татарите Ивайло се обръща на юг и разгромява византийците при Девня /близо до Варна/ през юли 1279. Иван-Асен Трети бяга във Византия. В Търново обаче болярите са решени да не допускат отново Ивайло до властта. Те бързо избират за цар болярина Георги Тертер. Войските на Тертер са подготвени за отбрана в добре укрепената столица. Междувременно сред въстаналите селяни расте умората и чувството за песимизъм. Те започват да дезертират от армията на Ивайло. Самият той отива да търси подкрепа в лагера на своя бивш противник – татарския пълководец Ногай. Отначало той проявява благосклонност, но скоро Ивайло е убит, според някои сведения – по време на пиршество.

Изключително успешното само по себе си въстание на Ивайло не прави изключение от общата логика на селските движения през Средните векове. Те са лишени от историческа перспектива, не предлагат нова икономическа и социална система. Обърнати са към легендите за едно минало, което не може да се върне – времето на свободните селски общини, и към илюзията за „добрия цар”. И в случая на Ивайло липсват сведения за някакви реформи, предприети от него. Впрочем, той не е имал и време за реформи, воювайки на два фронта. Истинската промяна в недрата на феодалния строй започва в държави като Италианските княжества и Англия, където се издига новата средна класа от занаятчии и търговци и се създават нови пазарни отношения. Въпреки това Ивайло остава в народната памет като символ на героична борба срещу социалната несправедливост.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Free counters!

%d bloggers like this: