Tản mạn về chữ viết Slavơ


Nhân vừa kỷ niệm ngày Văn hóa và chữ viết Slavơ xin chia sẻ cùng các bạn một số bài viết cóp nhặt được trên mạng.

1.

Chia sẻ với các bạn học trò Bulgaria và những người quan tâm nhân ngày chữ cái Slave 24/5 vừa được kỷ niệm.

Chúng ta từng được học rằng, chữ cái Slave do hai anh em người Bulgaria Kiril và Metodii sáng tạo ra. Tuy nhiên, từ thời sinh viên, cách đây gần 50 năm, cho tới gần đây, sách báo Liên Xô và Nga vẫn cho rằng hai anh em Kiril là người Makedonia. Hôm nay lướt mạng, đọc được ý kiến của ông bạn học cách đây gần 50 năm trước (nay với tư cách là giám đốc Viện Bảo tàng Lịch sử quốc gia Bulgaria) mới thấy rằng người Nga đã nhìn nhận lại đánh giá về Kiril và Metodii.

Nhân ngày Chữ viết Slave vừa qua, lược dịch để cùng tự hào với Bulgaria, cám ơn anh bạn học cũ và chia sẻ với những bạn quan tâm.

[Xin mở ngoặc giới thiệu thêm về ông bạn: Ông tên là Bozhidar Dimitrov.

Kết quả hình ảnh cho Bozhidar Dimitrov

Năm 1970, sau khi xong năm học tiếng, tôi vào năm thứ nhất khoa Sử, Tổng hợp Sophia. Đang xếp hàng đăng ký vào học, Bozhidar tiến lại gần tôi hỏi chuyện. Sau khi biết tôi là người VN, anh hào hứng bắt tay và tự giới thiệu mình vốn là thủy thủ viên, từng 2 lần tới Hải Phòng chở hàng viện trợ tới cho chúng ta. Từ đó chúng tôi thành bạn học cùng nhau cho tới khi tốt nghiệp (năm 1975). Được biết anh có hàm Giáo sư, từng là Bộ trưởng và giữ chức Giám đốc Bảo tàng lịch sử nhiều nhiệm kỳ].
*
Vừa qua, trong cuộc gặp mặt với Tổng thống Makedonia, Tổng thống Nga Putin phát biểu rằng “Chữ cái Slave đến từ vùng Makedonia”. Về việc này, Giám đốc Bảo tàng lịch sử Quốc gia, GS B. Dimitrov bình luận nguyên văn như sau:
“Đây là việc xảy ra từ năm 988. Lúc đó nước Nga tiếp nhận đạo Chính thống là quốc giáo và tôn giáo độc nhất được phép. Và bởi vì Chính thống giáo là tôn giáo được truyền bá thông qua sách vở, có nghĩa là các câu viết trong kinh thánh, từ những ngày đầu, nước Nga thực hiện nó bằng các sách tiếng Bulgaria, viết bằng tiếng chữ cái Kiril.
Như chúng ta, nước Nga không biết tiếng Hy Lạp, thậm chí ngay cả sau khi đã có một thời gian ngắn họ đã sử dụng tiếng Hy Lạp (giai đoạn 865-893) . Theo một số nhà khoa học Bulgaria và nước ngoài, sứ đoàn Vizantia (Đông La Mã) làm lễ tiếp nhận đạo cho nước Nga năm 988 đã tới Kiev tìm những sách Bulgaria, lấy về từ Preslav và Serdika – lãnh thổ Bulgaria, trước khi Bulgaria rơi vào ách đô hộ Vizantia năm 1001.
Về tên gọi Makedonia, vào thế kỷ VII tên này không còn dùng để chỉ vùng đất cũ của nó nữa, mà để chỉ một phần vùng Trakia, giữa Plovdiv và Tsarigrad (Istanbul).
Bulgaria xác lập rõ ràng đường biên giới của mình với Vizantia vào năm 814 gần như đường biên giới Bul – Thổ ngày nay. Tên gọi Makedonia co lại trong lãnh thổ giữa Ordin và Istanbul. Tên gọi này còn tồn tại tới năm 1393, trước khi đế quốc Osman chiếm hết vùng này. Vào TK XVIII – XIX, tên gọi Makedonia được các nhà Nhân văn trả lại cho những vùng đất cũ trên bản đồ.
Về phát biểu của Putin, cần lưu ý rằng các nhà lãnh đạo cấp này phải chuẩn bị rất cẩn thận mọi ý kiến cho cuộc gặp với người đồng cấp nước ngoài. Bắt buộc phải nói những điều hài lòng khách mà cũng không gây bất bình của các nước khác. Ý kiến chính thức của các cơ quan có thẩm quyền của Nga về vấn đề này (vấn đề chữ cái Slave) như sau:
-Nhà Thờ Nga: năm 2012 Tổng Giáo chủ Nga tuyên bố rằng: Nga tiếp nhận đạo Chính thống và văn tự từ Bulgaria.
-Bộ trưởng Văn hóa và giáo dục Nga – GS sử học Medintsev tuyên bố năm 2014 rằng: nước Nga nợ nước Bul vì đã chuyển giao cho Nga đạo Chính thống và văn tự.
-Viện Hàn lâm khoa học Nga: trong công trình nền tảng: 5 tập “Lịch sử văn học Slave” có cả một phần “Văn học Bulgaria” trong khi không có phần nào có tên “Văn học Makedonia”
Toàn bộ điều này bộ phận chuẩn bị cho Putin không thể không báo cáo cho Putin biết. Vì vậy mà ông Putin đã chọn câu nói “chữ cái đến từ vùng đất Makedonia”, cho phép diễn giải một cách đa nghĩa.
Về mặt lịch sử điều này là đúng – Kiril và Metodii sinh ra ở Solun (Thessaloniki), thành phố này thuộc vùng Makedonia cổ đại.
Nhà nước Makedonia ngày nay không phải là một phần của Makedonia cổ đại – trên vùng lãnh thổ của nó có hai tiểu quốc gồm Dardania ở vùng Tây Makedonia và Peonia ở vùng Đông, tương ứng với các bộ lạc Traki.
Nếu sau 1-2 tuần nữa, ông Zoran Zaev được cử làm Thủ tướng Makedonia và tuyên bố rằng: người Makedonia và người Bulgaria là một dân tộc, thì cả chúng ta cũng hài lòng bởi chúng ta hiểu khái niệm “đất Makedonia” chỉ theo nghĩa địa lý.

Ông Putin đã rất chú ý để không nói rằng, người Nga tiếp thu chữ cái từ “nước Makedonia” hoặc “người Makedonia”. Rõ ràng rằng ông đã được chuẩn bị kỹ cho cuộc gặp mặt. Tôi ngả mũ trước đoàn tùy tùng đã chuẩn bị những cái gọi là “các điểm tựa” cho cuộc gặp gỡ.”.

(Bài của anh Lê Trung Dũng, LHS khóa 1969-75)

Kết quả hình ảnh cho азбуката в Русия е дошла от македонската земя

Божидар Димитров: Гърците да са доволни от думите на Путин!

Не е казал, че буквите са получени от “Македония” или “македонския народ”

Като заяви, че азбуката в Русия е дошла от македонската земя, руският президент е направил исторически правилно изказване – Кирил и Методий са родени в Солун, а градът е част от антична Македония, пише Божидар Димитров в свое становище.

Той пояснява, че днешна Македония не е част от първоначалната територия на антична Македония – на нея има две други държавици: Дардания в Западна Македония и Пеония в Източна Македония – съответно на племената й траки.

От изявлението на Путин би трябвало най-доволни да са гърците, тъй като подкрепя тезата им, че Македония е част от гръцкото културно-историческо наследство, заключава Божидар Димитров.

Припомняйки заявеното от бъдещия премиер на Македония Зоран Заев, че македонци и българи са един народ, историкът казва, че би следвало да сме доволни и ние, тъй като понятието “македонска земя” може да бъде тълкувано от нас само в географски смисъл.

Путин много е внимавал да не каже, че русите са получили азбуката от “Македония” или от “македонския народ”, пише Божидар Димитров.

Той е събрал и официалното мнение, заявявано от компетентните руски власти по въпроса:

Руска Патриаршия. През 2012 г. руският патриарх заяви, че Русия е получила християнство и писменост от България.

Руският министър на културата, историкът проф. Мединцев, заяви през 2014 г., че Русия е задължена на България, че й е дала християнство и писменост.

Руска академия на науките. Във фундаменталния си труд – петтомната “История на славянските литератури”, любимецът на скопския президент Георги Иванов Св. Климент Охридски и всички останали от Св. Седмочисленици до Григор Пърличев и Райко Жинзифов са в раздел “Българска литература”. А раздел “Македонска литература” просто няма, пише историкът.

Божидар Димитров разказва за събитието от 988 г., когато Русия приема християнството за официална държавна и единствено позволена религия.

“И тъй като християнството е религия, която се практикува чрез книги, т. е. – чрез писмено слово на евангелия, псалтири, минеи и т. н., Русия го практикува от първия ден с книги на български език, написани на кирилица. Русия не познава като нас дори и един кратък период на използването на гръцкия език (865-893 г.). Византийското пратеничество, което покръства руския двор през 988 г., според много наши и чужди учени е отишло в Киев с набор български книги, взети от Преслав и Плиска, които тогава са на българска държавна територия, управлявана от цар Роман със столица Скопие. Плиска и Преслав ще паднат във византийски ръце чак в 1001 година, вече по времето на цар Самуил”, пише историкът.

Що се отнася до името Македония, то изчезва от античното и днешното си място за 1100 години в VI век., пише още Божидар Димитров.

“Пак тогава, при учредяването на темите (областните територии) на Византия, с името Македония се нарича част от Тракия (между Пловдив и Цариград). След като България установява трайна граница с Византия в 814 г. – някъде по трасето на днешната българо-турска граница, тема (област) Македония е съкратена в територията между Одрин и Цариград. Това име областта запазва много до късно – дори в 1393 г. се пише, че патриарх Евтимий е заточен от турците в “Македония”. А Повардарието в тази година все още не е част от Османската империя. Името “Македония” ще бъде върнато на картата на античното си място от хуманистите в XVIII-XIX век,” обяснява Божидар Димитров.

dnes.bg

2.

Hôm 24/5 vừa rồi, Bulgaria và toàn khối các nước viết chữ Sla-vơ kỷ niệm ngày chữ viết. Có một sự thật mà không nhà sử học nào dám phủ nhận, đó là Bulgảia đã mang lại cho nước Nga chữ viết và đạo thiên chúa Orthodox.
.
Đất nước Bulgaria, mặc dù hiện tại bé nhỏ nhưng đã từng có những thời hoàng kim rực rỡ… Đế chế Bulgaria đã từng có lãnh thổ giáp ba biển: biển Đen, biển Trắng và biển Adriatic. Thời hoàng kim đã đem lại chữ viết và tôn giáo cho vùng lãnh thổ mà hiện tại có 300 triệu dân sinh sống. Chữ Sla-vơ, có thời đã được gọi là chữ Bulgaric.

(Quang Pham)

Europe 840 AD

3.

Ý NGHĨA NGÀY VĂN HÓA VÀ CHỮ VIẾT XLAVƠ

Ngày Văn hóa và chữ viết Xlavơ 24/5 là ngày các dân tộc Xlavơ tưởng niệm hai anh em Thánh Kiril và Metody – những người đã sáng lập ra bảng chữ cái Xlavơ đầu tiên vào thế kỷ IX. Trước đó, Kinh Thánh chỉ được đọc và viết bằng tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh, cho nên chỉ một số ít người có thể hiểu được. Bảng chữ cái do Kiril và Metody lập ra đã trở thành cơ sở cho sự phát triển văn hóa và tinh thần của nhiều quốc gia Đông Âu. Hai anh em Kiril và Metody đã truyền đạt Kinh Thánh đến các dân tộc Xlavơ bằng thứ ngôn ngữ mà người dân Xlavơ có thể hiểu được. Kể từ đó, Chính thống giáo tích cực hoạt động xây dựng nhà thờ và tuyên truyền giáo lý ở khu vực này. Vì thế, hai anh em Kiril và Metody được coi là các nhà khai sáng thế giới Kitô giáo Đông Âu. Công lao của những nhà khai sáng vĩ đại này đã trở thành di sản chung của các dân tộc Xlavơ, đặt nền móng cho sự phát triển đạo đức và trí tuệ của họ.
Hai anh em Kiril và Metody sinh ra ở thành phố Xolun vùng Byzantine (ngày nay là một thành phố thuộc Hy Lạp). Metody sinh năm 810 và em trai của ông là Kiril sinh năm 827. Cha của hai ông là một thống đốc quân sự cấp cao. Do cha chết sớm nên hai anh em được một người chú họ là một chính khách cao cấp của Đế quốc Byzantine, nuôi nấng và chăm sóc. Hai anh em Kiril và Metody đã được đào tạo cẩn thận và xây dựng được uy tín cá nhân, được tôn trọng và nổi tiếng. Kiril đã trở thành giảng viên tại trường Magnaurska và Metody được bổ nhiệm trụ trì tu viện Polyhron.
Năm 855, Kiril đã tạo ra bảng chữ cái Bungari cổ đầu tiên – là bảng chữ cái Glagolisa. Bảng chữ cái này đánh dấu sự khởi đầu của giác ngộ và sự nghiệp ngôn ngữ của Kiril và Metody. Năm 863, khi Công tước Rostislav của Veliko Moriavia (ngày nay là các nước Czech, Ba Lan, Slovakia, Hungary, Áo) đề nghị hoàng đế Byzantine cử giáo viên dạy ngôn ngữ Xlavơ. Hai anh em Kiril và Metody đã nhận nhiệm vụ đến Moravia. Ở đó, trong thời gian từ năm 863 – 869, cùng với các sinh viên của mình, hai ông đã tích cực hoạt động giáo dục, đã đào tạo hàng trăm linh mục và giáo viên. Kiril bắt đầu truyền giảng bằng ngôn ngữ mới – ngôn ngữ thứ tư trên thế giới. Và như thế, tại châu Âu một hệ chữ viết mới được đưa vào sử dụng.
Hai anh em Kiril và Metody đã bảo vệ quyền tồn tại của hệ chữ viết mới trong khi Roma và Byzantine áp đặt là trên thế giới chỉ có ba ngôn ngữ có quyền tồn tại – đó là tiếng Hy Lạp, tiếng Latinh và tiếng Do thái. Trong những vùng đất này, hai ông đã làm bước đột phá đầu tiên chống lại sự áp đặt của Giáo Hội Roma giáo điều là họ giới thiệu ngôn ngữ văn học thứ tư – ngôn ngữ Xlavơ. Tại giáo hội ở Venice, họ bảo vệ thành công quyền của người Xlavơ có ngôn ngữ riêng để phụng sự sứ mệnh – ngang hàng với ngôn ngữ Hy Lạp, Latinh và Do Thái. Bước đột phá thành công này của Kiril và Metody trong giới giáo sĩ đế chế La Mã đã được Đức Giáo Hoàng Adrian II chính thức thông qua tại Roma.
Năm 869, Kiril bị ốm nặng và qua đời tại Roma. Ông được chôn cất trong nhà thờ “Sante Clemente” ở Roma. Metody tiếp tục hoàn thành di sản của ông và sau khi ông trở về Panonia, ông bắt đầu công việc bảo vệ và phổ biến chữ viết Xlavơ và làm lễ trong nhà thờ. Cho đến cuối đời, ông đã dũng cảm bảo vệ lợi ích của Giáo Hội Xlavơ và chữ viết Xlavơ. Metody mất năm 885. Vào cuối thế kỷ IX, anh em Kiril và Metody đã được nhà thờ phong thánh.
Tại sao nói Bungari là cái nôi của hệ ngôn ngữ Xlavơ?
Sau cái chết của Metodi, năm 886, các giáo sĩ người Đức trục xuất các môn đệ của hai anh em Kiril – Metody và cấm cư dân học ngôn ngữ Xlavơ. Vào thời điểm đó, Công tước Bungari là Boris đã chấp nhận họ nồng nhiệt, bảo trợ họ và tạo ra các điều kiện cần thiết để họ dạy và truyền giảng bằng ngôn ngữ Xlavơ. Nhờ vậy, sự nghiệp của Kiril và Metody đã được gìn giữ. Hai trường văn học là Okhrid và Pliska đã được thành lập. Kết quả là từ các hoạt động giáo dục và văn học của các môn đệ của Kiril và Metody, Bungari đã trở thành một trung tâm lớn về ngôn ngữ Xlavơ. Hơn 7.000 cuốn sách thánh đã được viết trên da cừu ở hai trường này. Vì thế, Bungari đã trở thành cái nôi của hệ ngôn ngữ Xlavơ.
Năm 1393 Bungari rơi vào ách đô hộ của Thổ Nhĩ Kỳ. Các môn đệ của Kiril và Metody đã bị trục xuất khỏi lãnh thổ Bungari. Họ chạy trốn đến những vùng đất tự do của Đông Âu và mang theo những cuốn sách của nhà thờ Xlavơ viết bằng ngôn ngữ Bungari cổ. Bằng những bài giảng trong các nhà thờ và đền thờ, một lần nữa, tiếng Bungari cổ lại trở thành một ngôn ngữ quốc tế. Có thể nói rằng, hoàng hôn chính trị của nhà nước Bungari lúc đó lại dẫn đến một bình minh mới của văn hóa Bungaria ở nước ngoài. Khoa học thế giới đã chứng minh rằng ngôn ngữ Bungari cổ là ngôn ngữ văn học không chỉ ở Bungari mà còn ở Cộng hòa Czech, miền nam Ba Lan, Moravia, Slovakia, Serbia, Nga, Rumani, Moldova, Ukraina, Belarus, Croatia .v.v. Sách được viết bởi các môn đệ của Kiril và Metody ở Bungari, đã tràn ngập khắp Đông Âu và Nga.
Từ thời xa xưa, nhân dân các dân tộc Xlavơ đã tổ chức các ngày lễ tưởng nhớ những người khai sáng vĩ đại đã lập ra nền Văn hóa và Chữ viết Xlavơ. Tuy nhiên, sau đó truyền thống này bị gián đoạn do ảnh hưởng của các hoàn cảnh lịch sử và chính trị khác nhau. Ở Bungari, từ năm 1857, ngày lễ tưởng niệm hai nhà sáng lập ra hệ chữ viết Xlavơ đã được tổ chức đều đặn hàng năm vào ngày 24/5. Ngày 30 tháng 3 năm 1990, Quốc hội khóa X của Cộng hòa Bungari đã chính thức quyết định lấy ngày 24/5 làm ngày Quốc lễ. Vào ngày này, người Bungari diễu hành trên đường phố. Học sinh mang những bó hoa xuân tươi đẹp và hát vang bài quốc ca về Văn hóa Bungari và Chữ viết Xlavơ. Tại Nga, việc khôi phục ngày lễ chung của các dân tộc Xlavơ để tưởng niệm các đấng tối cao Kirill và Metody đã khai sáng Văn hóa và Chữ viết Xlavơ được bắt đầu vào năm 1985.
Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại cùng nền văn hóa châu Âu, hệ chữ viết Xlavơ đã trở thành một trong những hệ chữ được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Hiện nay, có trên 250 triệu người của hơn 60 dân tộc trên thế giới đọc và viết bằng hệ chữ này.

(Bài viết của Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam – Bungari TP. HCM)

Kết quả hình ảnh cho Кирил и Методий

Advertisements

3 Comments (+add yours?)

  1. Nguyen Van Ngoan
    May 28, 2017 @ 09:32:12

    Божидар Димитров: Няма славянска азбука, а българска!

    Reply

  2. lê thị diệu lý
    May 27, 2017 @ 18:36:07

    Từ vài năm trở lại đây, ngày 24-5 được tổ chức rất trọng thể tại Quảng trường đỏ ở Maskva, với sự tham gia của lãnh đạo nhà nước, chức sắc tôn giáo và đặc biệt là hàng nghìn nghệ sĩ, thiếu nhi. Hãy lên youtube gõ Красния площад 24- май để xem.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Free counters!

%d bloggers like this: