Sự tích Tết Nguyên Tiêu – Rằm Tháng Giêng


Ngày 15/1 hay còn gọi là Rằm tháng Giêng là một trong những ngày rất quan trọng theo lịch âm của người châu Á. Người xưa có câu: “Cúng cả năm không bằng Rằm tháng giêng”.

Rằm tháng giêng cũng gọi là “Tết Nguyên Tiêu”, nghĩa là đêm trăng tròn đầu tiên trong năm mới. “Nguyên” là thứ nhất, “Tiêu” là đêm.

Tết Nguyên Tiêu cũng gọi là Nguyên Tịch, Nguyên Dạ còn gọi là Tết Thượng Nguyên. Ở Trung Quốc, ngày này người ta tổ chức Lễ hội đèn lồng để chính thức kết thúc những ngày Tết nguyên đán, vì vậy Tết Nguyên Tiêu còn được gọi là Tết Đèn lồng, Tết Hoa Đăng.

Có nhiều truyền thuyết về nguồn gốc của ngày lễ này. Một trong số đó cho rằng Tết Nguyên Tiêu có từ đời Tây Hán, năm 180 trước công nguyên, Vua Hán Văn lên ngôi sau khi dẹp yên cuộc rối ren do gia tộc họ Lã gây ra, vào đúng ngày Rằm tháng Giêng. Theo lệ mỗi năm vào ngày Rằm tháng Giêng vua Hán Văn ra khỏi cung vua dạo chơi chung vui với dân. Chữ “Dạ” trong cổ ngữ Trung Quốc được gọi là “Tiêu”, cho nên vua Hán Văn đã lấy ngày Rằm tháng Giêng làm ngày Tết Nguyên Tiêu.

Người ta tin rằng Thượng Đế được sinh ra vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch. Do Thượng Đế kiểm soát vận mệnh của thế giới loài người và quyết định khi nào sẽ có hạn hán, bão lụt, nạn đói hay bệnh dịch cho nhân loại, vào ngày này nhà vua luôn cầu nguyện Thượng Đế ban cho thời tiết thuận lợi và sức khỏe tốt .

Những tập tục chính trong ngày tết Nguyên Tiêu của người Trung Quốc gồm: cúng tế cầu an cầu phước, ăn bánh trôi (gọi là “thang viên” – viên tròn trong nước), thi đoán hình thù trên lồng đèn, ngâm thơ và rất nhiều hoạt động vui chơi giải trí khác như diễu hành, múa lân sư rồng.

Một câu chuyện phổ biến khác là Hoàng đế Hán Minh Đế ( 58-75) thời Đông Hán cử Thái Âm sang Ấn Độ cầu Phật Pháp. Sau cuộc hành trình dài vài ngàn km, Thái Âm trở về và đem theo bộ kinh Phật vào đúng ngày 15 tháng Giêng. Hoàng đế rất hài lòng nên đã hạ lệnh cho mọi người ngay đêm đó thắp đèn lồng “đốt đèn tỏ Phật” vì ánh sáng của Đức Phật có thể xua tan bóng tối.

Một truyền thuyết khác về ngày Rằm Tháng Giêng kể rằng: “Ngày xửa ngày xưa có một con thiên nga từ trên thiên đình bay xuống hạ giới đã bị một người thợ săn bắn chết. Để trả thù cho con thiên nga, Ngọc Hoàng đã sai một đội quân Thiên đình đúng ngày 15 tháng 1 xuống hỏa thiêu toàn bộ con người và động vật dưới hạ giới.
Rất may cho loài người là có một số vị thần trên Thiên đình không đồng ý với quyết định có phần hơi nặng tay của Ngọc Hoàng. Họ đã liều mình xuống hạ giới để hiến kế cho chúng sinh. Thế là vào ngày đó, nhà nhà treo đèn lồng và bắn pháo hoa để trên Thiên đình tưởng rằng nhà cửa của họ đã bị phóng hoả. Nhờ đó mà loài người mới thoát khỏi cảnh diệt vong”.

Tên gọi Nguyên Tiêu còn gắn liền với sự tích nàng cung nữ hiếu thảo Nguyên Tiêu và đại thần Đông Phương Sóc thời Tây Hán.

Tương truyền Hán Vũ Đế có một sủng thần tên là Đông Phương Sóc, tính tình lương thiện, khôi hài. Mùa đông năm nọ, tuyết rơi liền mấy hôm, Đông Phương Sóc đến ngự hoa viên, chợt phát hiện có một cung nữ nước mắt đầm đìa đang định nhảy xuống giếng tự vẫn. Đông Phương Sóc vội chạy đến ngăn lại, hỏi rõ sự tình. Thì ra, cô cung nữ tên là Nguyên Tiêu, từ khi vào cung đến nay cô chưa được gặp mặt người thân, mỗi năm khi Xuân đến lại càng nhớ nhà, cảm thấy mình không báo hiếu được cho song thân nên tìm đến cái chết. Đông Phương Sóc cảm động, liền hứa rằng nhất định sẽ tìm cách để cô đoàn tụ với gia đình.

Một ngày nọ, Đông Phương Sóc xuất cung, bày một gian hàng xem bói trong kinh thành Trường An. Nhiều người tranh nhau nhờ xem quẻ. Quẻ của mỗi người đều là “ngày rằm tháng Giêng lửa bén đến thân”. Trong phút chốc, cả kinh thành Trường An hoảng sợ, mọi người tranh nhau cầu xin, tìm cách giải trừ tai ương. Đông Phương Sóc bảo rằng:

Chiều tối ngày rằm tháng Giêng, Hoả thần sẽ phái một thần nữ áo đỏ xuống phàm trần tra xét. Thần nữ chính là sứ giả phụng theo ý chỉ thiêu đốt kinh thành Trường An. Ta sao lục lại lời kệ đưa cho mọi người, có thể vào ngày hôm đó nghĩ ra được biện pháp.

Nói xong liền vất xuống đất một tờ thiếp đỏ rồi sải bước ra đi. Mọi người vội nhặt lên đem đến hoàng cung bẩm báo Hoàng thượng. Hán Vũ Đế cầm xem, chỉ thấy bên trên viết rằng: “Trường An gặp nạn, lửa thiêu Đế khuyết, ngày 15 lửa trời, đỏ rực suốt đêm”.

Vũ Đế kinh hãi liền cho mời Đông Phương Sóc túc trí đa mưu đến. Đông Phương giả vờ suy nghĩ rồi nói: “Thần nghe nói Hoả thần rất thích ăn bánh trôi, nàng Nguyên Tiêu trong cung chẳng phải là người thường nấu cho bệ ăn đó sao? Đêm rằm tháng Giêng bệ hạ bảo nàng Nguyên Tiêu làm bánh trôi, bệ hạ thắp hương dâng cúng, truyền lệnh cho nhà nhà trong kinh thành đều làm bánh trôi đồng loạt dâng cúng Hoả thần. Truyền dụ cho thần dân vào đêm đó treo đèn, khắp thành đốt pháo, nổi lửa, giống như cả thành có lửa, làm như vậy có thể qua mặt được Thượng Đế. Ngoài ra, thông báo cho dân chúng ngoài thành vào đêm rằm tháng Giêng vào thành xem hoa đăng, để tiêu tai giải nạn”.

Hán Vũ Đế nghe qua liền mừng rỡ, thực thi y lời Đông Phương Sóc. Đến ngày rằm tháng Giêng, trong thành Trường An treo đèn kết hoa, người người vui chơi vô cùng náo nhiệt. Cha mẹ nàng Nguyên Tiêu cũng dẫn em gái của nàng vào thành. Khi họ nhìn thấy trên đèn treo trong cung viết hai chữ “Nguyên Tiêu” liền hét lớn: “Nguyên Tiêu! Nguyên Tiêu!” Nàng Nguyên Tiêu nghe được và cuối cùng đoàn tụ với gia đình.

Cứ như thế náo nhiệt suốt cả đêm, kinh thành Trường An quả nhiên vô sự. Hán Vũ Đế rất vui mừng liền hạ lệnh từ đó về sau, mỗi năm đến rằm tháng Giêng đều làm bánh trôi dâng cúng Hỏa thần, cả thành treo đèn đốt lửa. Vì bánh trôi do nàng Nguyên Tiêu làm rất ngon nên ngày đó còn gọi là Tết Nguyên Tiêu. Bánh Nguyên Tiêu cũng gọi là thang viên – viên tròn trong nước, xuất phát từ ý nghĩa sum họp và sự tốt lành sinh lợi.

Bánh Nguyên Tiêu rất giống với bánh trôi của Việt Nam ta, nhưng cách làm lại khác: nhân bánh được cán mỏng và cắt miếng, sau cho vào chiếc sàng rung trong có chứa sẵn bột gạo nếp, rung đến đâu bột nếp bám đầy nhân đến đó cho đến khi vê thành chiếc bánh tròn, cỡ bằng quả bóng bàn. Bánh Nguyên Tiêu đã trở thành nét văn hóa đẹp trong truyền thống Trung Hoa, tựa như chiếc bánh chưng xanh của người Việt.

Празник Юансяо – Фестивала на фенерите

Според китайските традиции, новогодишните празненства продължават до фестивала на фенерите, който отбелязва на 15-я ден от първият лунен месец.

Юансяо е другото име с което е известен фестивала на фенерите.

Съществуват много истории за произхода на този празник. Една от тях датира от времето на Цин Шихуан (259-210 пр. Хр.), първият император, който обединил страната.

Вярвало се е, че Богът на Небето се е родил на 15-я ден от първия лунен месец. Тъй като Богът на Небето контролира съдбата на човешкия свят и решава кога ще има суша, бури, глад или чума по човечеството, в този ден императорът винаги се молил на Бога на Небето за хубаво време и добро здраве.

Друга популярна история е за това, как император Минди (28-75 г. н.е.) от източната династия Хан, изпратил учен в Индия, за да получи будиските писания.

След дългото няколко хиляди километра пътешествие, ученият се върнал и донесъл писанията на 15-я ден от първият лунен месец. Императорът бил толкова доволен, че заповядал на хората още същата вечер да запалят фенери, така както било казано, че сиянието на Буда може да разсее тъмнината.

От тогава нататък всеки император на този ден устройвал великолепна церемония. По време на династията Танг (618-907 н.е.) фенерите били оставяни да висят в продължение на три дни, а по време на династията Сун (960-1279 н.е.) в продължение на пет.

В последствие фестивалът на фенерите добил огромна популярност и започнал да се отбелязва от хора от всички социални прослойки. За фенерите се използвало разноцветно стълко и дори нефрит, на които били изобразени герои от народните приказки.

В днешно време, запалването на фенерите в 15-я ден от първия лунен месец се е превърнало в огромно събитие за Китай. Това е и първата нощ в годината, в която има пълнолуние.

По този повод се окачат хиляди цветни фенери и хората се радват на ярката им светлина нощем, което е невероятно зрелище. Членовете на семейството се събират заедно, за да се насладят в тази прекрасна атмосфера на юансяо.

Юансяо – варени топки от оризово брашно.

Историята на Юансяо

Повечето китайсци и до сега наричат празника на фенерите Юансяо. Юансяо са малки топки от лепкаво оризово брашно с различен пълнеж.

Юансяо е името на придворна готвачка, която умеела да приготвя вкусни пелмени за импертор Уди (156-87 пр. Хр.). След като била взета в двореца, тя загубила всичките връзки с родителите и сестра си, тъй като на дворцовата прислуга било забранено да се вижда със семейството си.

Тя страдала толкова много, че веднъж не издържала и се разплакала в градината. Министър Донг, който събирал сливови цветя за императора видял тъжната Юансяо. След като чул разказа й, Донг обещал да й помогне.
На следващият ден Донг поставил маса и стол на пазара и се престорил на гадател. Всеки, който идвал при него, за да научи съдбата си, изтеглял бамбукова пръчка с предупреждение за „запалване на 16-то число от първият месец”. Това предизвикало голямо безпокойство сред хората.

Техните страхове стигнали и до император Уди, който също започнал да се притеснява. Той събрал всички министри в двореца и ги попитал за съвет. Всички министри мълчали, тъй като били твърде изплашени, за да вземат решение.

Тогава министър Донг предложил: „Богът на Огъня обича сладки кръгли пелмени. Можем да помолин Юансяо да ги направи и в нощта преди 16-тото число на месеца да отслужим церемония. Всички граждани трябва да дойдат на нея със запалени фенери, за да предотвратим нещастието. Така ще изглежда сякаш всички ние горим. Нефритеният император е много състрадателен и може да спре Бога на Огъня”. Император Уди останал много доволен от предложението на Донг и заповядал да се изпълни съвета му.
Вечерта на 15-тото число улиците се напълнили с хора. Юансяо също излязла на улицата заедно с другите придворни момичета. Всяка от тях държала голяма чиния пълна с пелмени, направени от Юансяо, със закачен фенер на дълга бамбукова пръчка висяща от единия край.

Когато родителите и сестрата на момичето видели фенера с двата йероглива, обозначаващи името Юансяо, те започнали да я викат силно по име. Така Юансяо намерила родителите и сестра си, и семеството отново се събрало. От този ден нататък, пелмените на Юансяо се превърнали във важна част от фестивала на фенерите и останали така и до днес.

budnaera.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Free counters!

%d bloggers like this: