Halloween – truyền thống, tín ngưỡng, ý nghĩa


Hàng năm cứ vào đêm cuối cùng của tháng Mười, thế giới Công giáo lại đón mừng Ngày lễ Các Thánh (Vsi Sveti) hay còn gọi là lễ Halloween.

Mặc dù đó không phải là phong tục truyền thống Bulgaria, trong nhiều năm qua ngày này dần được ghi nhận ở đất nước này.

Halloween đang trở nên phổ biến hơn ở Bulgaria. Có lẽ bởi vì đó là ngày lễ duy nhất cho phép chúng ta đắm mình một chút vào thế giới của các nhân vật trong chuyện cổ tích và kéo chúng ta ra khỏi cuộc sống bận rộn và xám xịt hàng ngày. Khỏi cần phải hỏi tại sao Halloween lại được trẻ em yêu thích – được ăn đồ ngọt và được hóa trang là mơ ước của mọi đứa trẻ. Tuy nhiên, những gì ẩn giấu đằng chiếc mặt nạ của ngày lễ, nó từ đâu đến và ý nghĩa của nó là gì?

Một số thông tin ngắn gọn về ngày lễ 

Màu sắc của Halloween là màu đen, da cam và tím thẫm.

Biểu tượng của ngày lễ là đèn bí ngô, chổi, linh hồn, dơi, mèo đen và tất cả những thứ khác liên quan đến phép thuật, bói toán, và người chết

Đồ ăn điển hình của ngày lễ là bánh bí ngô, bí ngô rang, táo caramel, tất cả những đồ ăn ngọt.

Người ta nói rằng trong ngày này tấm màn che giữa thế giới hữu hình và vô hình là mỏng nhất – vì vậy trong ngày lễ Halloween những phù thủy dự đoán được tương lai. Trên ngưỡng cửa, trong vườn hoặc sân người ta thắp nến để trong đèn lồng để khỏi bị gió thổi tắt – họ đặt chúng ở đó để linh hồn những người thân tìm được đường trở lại, ban cho chúng ta phước lành và sự tha thứ, để họ cảm thấy rằng họ đã để lại điều gì đó sau lưng mình.

Lịch sử ngày lễ Halloween

Hàng năm cứ vào đêm 31/10 trẻ em ở Mỹ, Canada và Anh lại kéo nhau ra đường trong các bộ lễ phục hóa trang, chơi trò lừa nhau, đục khoét bí ngô, đớp táo và gõ cửa các nhà để xin bánh kẹo. Trên cửa sổ nhà người ta thắp những chiếc đèn bí ngô, còn trong cửa hiệu mặt hàng hóa được tìm kiếm nhiều nhất là sôcôla và bánh kẹo. Trẻ em sốt ruột chờ đợi ngày lễ được gọi là Halloween có thể mắc các bộ lễ phục hóa trang, chơi trò lừa nhau, đục khoét bí ngô, đớp táo và đi gõ cửa các nhà để xin bánh kẹo.

Từ “Halloween” bắt nguồn từ nhà thờ Thiên chúa giáo, là dấu vết còn lại của lễ hội All Hallow Eve. Ngày 1/11 là ngày lễ của người Thiên chúa bày tỏ lòng thành trước thánh thần. Nhưng vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên, ở xứ Celtic (Ireland) mùa màng kết thúc vào ngày 31/10 và ngày hội Halloween được gọi là ngày lễ Samhain (gieo trồng). Ngày này cũng chính thức bắt đầu một năm mới của người Celtic.

Người Celtic tổ chức kỷ niệm năm mới với lễ hội Samhain. Vào thời gian này vị thần của mùa xuân và mùa hè không còn ngự trị và nhường chỗ cho thần Chết. Lễ hội bắt đầu vào ngày 1/11, khi linh hồn của người chết quay trở lại nhà người thân để xin thức ăn và nước uống. Trong suốt đêm lễ thánh Hallow’s Eve, diễn ra vào đầu mùa đông – thời điểm kết thúc một năm, các xác chết đi lại tự do.

Người xưa kể lại, vào ngày lễ Samhain linh hồn của người chết trong năm trước sẽ tìm đến một thể xác khác để bắt đầu cuộc sống mới trong năm tiếp theo. Tuy nhiên, người sống không muốn linh hồn người chết nhập vào mình, vì thế vào ngày 31/10 dân làng dập tắt lửa trong nhà để làm cho nhà cửa lạnh lẽo và tẻ ngắt. Sau đó họ hoá trang thành ma cà rồng và lặng lẽ đi vòng quanh nhà hàng xóm vẻ hăm doạ để xua đuổi những hồn ma tìm thể xác.

Theo giải thích khác thì người ta cho rằng vào đêm Samhain, người Celtic dập tắt lửa không phải để xua đuổi những linh hồn mà để sau đó họ cùng nhau đi lấy lửa tại nguồn sáng gọi là Druidic, liên tục cháy ở Usinach thuộc miền trung Ireland.

Sau này, người La Mã đã biến những tục lệ trên của người Celtic thành tục lệ của mình. Tuy nhiên, vào thế kỷ thứ nhất trước công nguyên, họ bỏ tục lệ hiến người sống và thay vào đó là hiến hình nộm. Theo thời gian, do người ta không còn tin vào linh hồn nữa, nên tục lệ hoá trang thành ma quỷ hay phù thuỷ chỉ còn là hình thức.

Cùng với phong trào di cư để tránh nạn thiếu khoai tây của người Ireland sang Mỹ những năm 1840, lễ hội Halloween được du nhập vào Mỹ cùng trò như lật ngược nhà vệ sinh và tháo cổng ra vào.

Tuy nhiên, ngày hội “lừa phỉnh” được cho là bắt nguồn từ một phong tục gọi là tục “cầu hồn” của người Châu Âu ở thế kỷ thứ 9. Ngày 2/11 hàng năm, người Thiên chúa giáo đi từ làng này sang làng khác xin “bánh cầu hồn”. Đây là những chiếc bánh hình vuông làm từ bánh mỳ và nho Hy Lạp. Người đi xin nhận được càng nhiều bánh thì họ càng cầu được cho nhiều linh hồn người thân của gia chủ siêu thoát.

Ở Anh trước đây, đêm Halloween từng được gọi là Nutcrack Night hay Snap Apple Night tức là một đêm dành cho gia đình ngồi bên đống lửa hồng để nghe kể chuyện, ăn trái cây. Những người nghèo đi ăn xin (a-souling) thường được cho một thứ bánh gọi là bánh linh-hồn (soulcakes) với điều kiện họ phải cầu nguyện cho người chết.

Ngày nay, nhiều nhà thờ tổ chức tiệc Halloween hoặc tổ chức khắc đèn lồng cho trẻ em. Mọi người cùng nhau đấu tranh vì một thế giới không còn tội lỗi.

Trò Trick for treat: Trong suốt lễ hội Samhain, vị thần Druids cho rằng người chết sẽ tìm đến lừa, gây hoang mang, lo sợ và phá hoại con người. Những hồn ma đi lại ăn xin và đến nhà nào, gia chủ phải cung cấp thức ăn cho chúng. Chính vì thế, trong tuần lễ Halloween, trẻ em phương Tây rất hứng thú với trò “gõ cửa xin ăn” này. Chúng mặc trang phục hóa trang và đeo mặt nạ rồi đi từ nhà này qua nhà khác, gõ cửa để gặp chủ nhà và nói câu “trick-or-treat”. Câu này có nghĩa là: “Nếu muốn chúng tôi không chơi xấu thì hãy đãi chúng tôi cái gì đi”. Để tránh bị phiền toái, chủ nhà đãi chúng kẹo, bánh trái, và cả cho tiền nữa.

Trò “đớp táo”: Khi người Celtic bị người La Mã đánh chiếm, nhiều phong tục của người La Mã theo đó cũng du nhập vào đất Celtic, trong đó có lễ hội thờ nữ thần mùa màng Ponoma. Vị thần này thường “ẩn náu” trong giỏ hoa quả. Quả táo là một thứ hoa quả linh thiêng dùng để thờ cúng thần linh, do đó nhiều trò chơi có liên quan đến loại quả này xuất hiện trong lễ hội Samhain.

Lễ hội đèn lồng (đèn bí ngô Jack-O’-Lantern): Lễ hội đèn lồng bắt nguồn từ tập quán của người Ireland. Theo truyền thuyết kể lại, Jack là người nổi tiếng vì nghiện rượu và tư chất thông minh. Anh đã lừa con quỷ Satan trèo lên ngọn cây, sau đó khắc hình một chữ thập lên gốc cây và trói con quỷ trên đó. Jack thoả thuận với con quỷ nếu nó không trêu chọc anh nữa thì anh sẽ thả nó xuống.

Do phạm nhiều tội lỗi cho nên khi chết, anh không được lên thiên đàng hay xuống địa ngục. Do vậy, anh phải đi lang thang nhiều nơi tìm kiếm một chỗ trú chân. Hơi ấm duy nhất sưởi ấm cho anh trong giá lạnh là ngọn nến leo lét trong củ khoai tây thối.

Trẻ em ở Ireland thường chơi trò đục khoét củ khoai tây và bí đao trong lễ hội Halloween. Nhưng khi di cư sang Mỹ, người ta phát hiện quả bí ngô sáng hơn bí đao nên sau này đèn lồng ở Mỹ được trang trí bằng quả bí ngô có cục than hồng bên trong.

Do truyền thống Halloween được coi là bắt nguồn từ những người ngoại đạo, nên ngày này nhiều người theo đạo Thiên chúa giáo không tổ chức lễ kỷ niệm. Một số người ở các giáo phái khác tổ chức kỷ niệm nhưng coi đây là lễ hội mùa màng, lễ hội xá tội hay đêm thánh Halleluja và họ tổ chức lễ tại nhà thờ của giáo phái mình. Lễ hội mang đến cho trẻ em nhiều trò chơi lý thú.

Tối hôm trước của ngày lễ Halloween, tức là 30/10, được gọi là “đêm ma-quỉ”.

Хелоуин – традиции, поверия, значение

Всяка година в нощта на последния ден от месец октомври католическият свят чества празника Вси светии или Хелоуин.

Макар че не е традиционен за българските обичаи, от години денят се отбелязва подобаващо и у нас.

Хелоуин става все по-популярен у нас. Може би защото е единственият празник,който ни позволява да се пренесем за малко в света на приказните герои и ни вади от забързаното ни и сиво ежедневие. Излишно е да се питаме защо Хелоуин е любим на децата – да хапнеш лакомства и да се маскираш е мечтата на всяко дете. Но все пак-какво се крие зад маската на самия празник – откъде идва той и какъв е неговият смисъл?

Reuters

Няколко кратки факти за самия празник –

Цветовете на Хелоуин са черно,оранжево и тъмно лилаво.

Символите му са тиквения фенер, метлата, духовете, прилепите, черните котки и всички други неща,които асоциираме с магията, гадаенето и мъртвите

На Хелоуин се правят най-точните гадания на бъдещето

Характерни храни за празника са тиквения пай,печената тиква, карамелизираните ябълки, всички сладки неща.

Казват, че в този празник воала между света на видимото и невидимото е най-тънък – затова на Хелоуин вещиците гадаят бъдещетo. А на прага, в градината или на двора се оставят свещи затворени във фенери, за да не угаснат от вятъра – оставят се, за да могат душите na нашите близки да намерят пътя до нас отново, да ни дадат своята благословия или прошка, да усетят, че са оставили нещо зад себе си.

Хелоуин е и ден на децата – духовете на мъртвите ни предци са прекалено страшни за децата, затова са се превърнали в разкази на градски легенди и в един прекрасен ден. в който всяко дете има право да бъде себе си – без ограничения – да вкуси всякакви лакомства или ако му откажат, да се позабавлява с някоя беля, защото Хелоуин е ден на приемственоста и, освен предците ни, е важен и за децата ни… Затова, когато давате на детето си карамелизираната ябълка или просто шоколада. му разкажете някоя весело-страшна история – такава, която ще го пренесе в света на въображението му…

А ако искате да се слеете с природата – направете си букет от ярки есенни листа, изрежете си тиквен фенер – позволете на ярките тонове на есента да „стоплят“ интериора в дома ви , запалете свещ и си спомнете за всичко,което сте успели да направите дотук през годината си. Спомнете си с добро за починалите си роднини и помислете за някоя любима рецепта оставена ви от майка, баба или позната съседка-почетете ги като я направите-може би тя ще стане любима и на вашите деца и може след много години те да я правят на децата си на Хелоуин…Защото ние сме това, което оставяме на тези след нас като спомен и традиции…

Вгледайте се в ярките искри пламъка на свещта и се пригответе да посрещнете зимата – не с недоволство от студа или лошото време,а с радост, че идват дълги вечери които може да прекарате с цялото си семейство или с любимия си човек…

Честит Хелоуин!!!

Хелоуин става и български празник

Хелоуин се празнува в Западния свят, но тази година за пръв път спечели повече привърженици в България. Тук, също като в САЩ, маскирани деца обикаляха по апартаментите в София, звъняха на вратите и искаха подаръци.

Що за празник е това?

Всяка година в нощта на 31 октомври срещу 1 ноември в американските и канадските домове на прозорците се запалват тиквени фенери, а в магазините най-търсената стока са бонбоните и лакомствата. Децата чакат с нетърпение този празник, наречен Хелоуин, за да могат да се маскират в костюми и да тръгнат по останалите домове, за да получат лакомства.

От къде идва празникът?

Древните келти празнували своята Нова година – Samhain (Самейн), на 1 ноември. Те вярвали, че в нощта срещу Нова година се отваря границата между мъртвите и живите и сенките на починалите през изминалата година навестяват земята.
За да се предпазят от сенките, хората гасели огъня в огнищата и се опитвали да изглеждат колкото се може по-страшно – обличали животински кожи и глави, надявайки се да изплашат привиденията. На духовете оставяли храна, за да се нахранят и да не настояват да влизат в дома им. А самите жители се събирали около огньове, запалвани от жреците. На тези сбирки се правели предсказания за зимата и принасяли в жертва животни. На края на събирането всеки взимал въглен от огъня и с него палел огнището си.

През 853 г. папа Бонифаций ІV утвърдил 1 ноември като ден на Вси светии, ден за прослава на всички християнски светци и мъченици. На английски език наименованието на празника е All Saint’s Day или Hallowmas или All Hallows. Хората продължавали да отбелязват деня в навечерието на празника на Вси светии, палели огньове.

По-късно, през 1000 г., църквата обявила 2 ноември за Ден на всички души – All Souls Day , в който трябвало да се поменат не светиите, а обикновените мъртви. След години обичаите за тези три празника се преплели и слели в един – Hallowe’en , който по-късно започнали да наричат Halloween.

Днес в празника присъстват и ябълкитe, орехите, черните котки, магията на Самейн, духовете, привиденията, скелетите и черепите от деня на Вси светии и Деня на всички души. Всичките три дати – навечерието на деня на Вси светии (31 октомври), самият ден и следващият Ден на душите се наричат още и Hallowmas. Празнуването на този ден по непостижим начин съчетава езическата мистика с християнската.

Американците са започнали да се преобличат в маскарадни костюми и да ходят при съседите, измолвайки храна и пари (обичаят се нарича “trick-or-treat” – „почерпи, за да не ти напакостя“). Девойките вярвали, че на Хелоуин могат да научат името и как ще изглежда техният бъдещ съпруг, като гадаят с конци, огризки от ябълки и огледала, а някои американци обръщали дрехите си наопаки и през нощта излизали на пътя, надявайки се да срещнат някоя вещица.

В края на ХІХ век се приключва с мистичния характер на празника Хелоуин и той се превръща във всеобщ празник. Препоръките към градските власти били да организират вечеринки с игри и почерпки, а вестниците убеждавали родителите “по-малко да плашат децата”. Така част от суеверните черти на Хелоуин останали в историята. През последните години Хелоуин в Северна Америка става все по-популярен и комерсиален.

Тиквеният фенер

Няма Хелоуин без тиква и тиквен фенер. Тиквеният фенер е най-характерен за този празник и се нарича Светещият Джак или Тиквеният Джак. Кръстен е на ирландски пияница, който успял три пъти да надхитри Дявола. След последната им уговорка да живее спокоен живот още десет години Джак внезапно починал. Тъй като бил грешник, не можел да отиде в Рая, а заради сделката си с Дявола не можел да отиде и в Ада. На прага Дяволът му дал въглен от Ада, който Джак поставил в издълбана тиква, след това тръгнал да скита по света в очакване на Страшния съд. Джак Фенера и досега броди по земята, очаквайки Страшния съд и се е превърнал в символ на прокълнатата душа.

Къде и как празнуват Хелоуин?

Хелоуин се смята за американски празник, но става все по-популярен по цял свят.
В Латинска Америка и Испания началото на ноември е известно като Ден на мъртвите – 31 октомври е Ден на мъртвите деца, а 1 ноември е Ден на мъртвите възрастни. Но това не е ден на скръб и печал. Смята се, че починалите по това време се връщат у дома, затова във всеки дом има олтар с вкусни неща, вода и кърпа, за да може прилетелият дух да си измие ръцете преди ядене.

На улиците могат да се видят карнавални шествия – хора в костюми на скелети и мумии, носещи ковчези. В тези дни няма по-популярен предмет от скелет или череп: децата сами правят такива фигурки, в магазините се продават шоколадови скелети, черепи, ковчези и кексове.
Протестантската църква в Англия е против Хелоуин. Там празникът започва на 5 ноември, когато англичаните запалват огньове и факли в чест на Дните, посветени на Гай Фокс – известен английски заговорник, който искал да взриви зданието на парламента и бил осъден на смърт, присъдата била изпълнена на 5 ноември 1606 г.

В Ирландия хората продължават да отбелязват празника – ходят на гости, играят игри, крият съкровища от бонбони, правят плодови сладкиши, в тях слагат изненади, по които гадаят бъдещето. Децата не се наказват за лудориите, които вършат на този ден.
В България православната църква отбелязва празника на Всички светии в началото на лятото, в първата неделя след Петдесетница. А през ноември е Архангеловата задушница – в съботата преди Архангелов ден, който е винаги на 8 ноември. Тази година можем да си спомним с добро близките си мъртви роднини на 4 ноември.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Free counters!

%d bloggers like this: