Điệu nhảy chân trần trên than hồng ở Bulgaria


Nhảy múa trên than hồng, còn gọi là Nestinarstvo, là một trong những truyền thống lâu đời nhất ở Đông Nam Âu, đặc biệt là vùng Balkan. Điệu nhảy đại diện cho cầu nối giữa quá khứ và tương lai. Đó là một phần của nền di sản văn hóa phi vật thể phong phú của đất nước Bulgaria. Người dân vùng núi Strandzha ở Đông Nam Bulgaria từ hàng trăm năm nay vẫn duy trì nghi thức cổ truyền nhảy múa trên than hồng. Họ gọi đó là nghi thức Khiêu vũ với Chúa trời.

Bắt nguồn từ tôn giáo, nhưng nhảy múa trên than nóng ngày nay đã trở thành một lễ hội với sự tham gia không chỉ của người dân trong vùng. Nestinarstvo đã vượt qua thời gian để tiếp tục tồn tại trong nhiều thế kỷ. Cho đến nay, hàng năm vào ngày lễ Thánh Constantine và Helena, ngày 21 tháng Năm, các vũ công tại ngôi làng Bulgari nhỏ bé, nép mình bên ngọn núi Strandja huyền bí, vẫn nhảy múa chân trần trên than hồng rực cháy, giống như tổ tiên họ đã làm cách đây hàng ngàn năm. Niềm tin tôn giáo sâu sắc vào điệu nhảy khiến họ tin rằng, họ đang kết nối được với Đấng tối cao.

Truyền thống Nestinarstvo rất độc đáo và hầu như chưa được hiểu biết rõ, mặc dù nó đã tồn tại hàng thế kỷ. Vẫn còn là điều bí ẩn làm thế nào các vũ công nhảy chân trần trên than hồng mà không bị bỏng.

Trong quá khứ, vũ điệu này đã từng bị coi là mang màu sắc của ma quỷ. Nhưng đây thực sự là văn hóa và nó đã được công nhận vào năm 1990 tại Bulgaria.

Nestinarstvo là đóng góp thứ hai của Bulgaria vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO sau ban ca “Các cụ bà làng Bistritsa”.

Phong tục tương tự như vậy cũng có ở miền bắc Hy Lạp. Tại đó các vũ công được gọi là anastenari.

Ở Bulgaria phong tục chỉ còn thấy tại một số làng nằm giữa Strandja và biển Đen, vùng Burgas.

Một yếu tố quan trọng trong nghi lễ là màn trình diễn với lửa (than hồng). Trong lễ hội tham gia toàn bộ người dân trong làng, nhưng thực hiện nghi thức múa lửa chỉ có các vũ công. Đây là những người được Thánh bảo trợ lễ hội lựa chọn ra. Họ “nhìn thấy” hình dạng của Ngài, “nghe” được giọng nói của Ngài, linh hồn Ngài nhập vào họ và nhân danh Ngài họ nhìn thấy được tương lai, tiên đoán, khuyên bảo, cảnh báo.

Nestinarstvo được kế thừa gia truyền. Chỉ có người đứng đầu các vũ công mới có thể truyền lại cho các vũ công khác sức mạnh và nguồn cảm hứng. Chỉ con trai hoặc con gái của vũ công trưởng mới có thể trở thành người kế tục ông, và chỉ khi nào ông đã quá già hoặc sau khi ông chết.

Nhà của vũ công trưởng là thánh địa bởi vì ở đó có “Konak” hay “Stolnina” – một điện thờ nơi đặt ảnh Thánh Constantine và Helena, và xung quanh là Đức Mẹ Đồng Trinh Maria, Thánh  George, Thánh  Panteleymon, ấn chỉ Bozhigrobski và khăn lụa đỏ trên đó trang trí hình mặt trời.

Trong điện thờ còn có cả chiếc trống linh thiêng, dùng để giữ nhịp cho điệu múa lửa. Người ta tin rằng chiếc trống có sức mạnh kỳ diệu và có thể chữa bệnh cho người mang nó, nếu ông ta bị bệnh. Chiếc trống này không được sử dụng trong bất kỳ trường hợp nào khác.

Vào ngày hội, sau khi đi lễ nhà thờ, tất cả mọi người cùng kéo đến Điện thờ, dẫn đầu là vũ công trưởng và linh mục.

Tại đó, vũ công trưởng dâng hương lên hình tượng thánh, và các vũ công khác cầu xin cho họ sức mạnh tinh thần và cảm hứng của Thánh Constantine. Họ đánh trống và thổi kèn túi, chơi điệu nhạc múa lửa đặc trưng.

Để chuẩn bị cho lễ nhảy múa buổi tối, những vũ công ngồi cả ngày trong điện thờ đóng cửa, chìm trong nhịp trống đều đều, rồi dần dần rơi vào trạng thái thôi miên.

Một số các vũ công “lên đồng” (trạng thái say lắc tâm linh) và nhảy múa với hình tượng thánh trong tay.

Sau đó, tất cả mọi người cùng đến chỗ vòi nước mang tên Thánh Constantin và dọn một bữa tiệc thịt cừu luộc.

Vòi nước Thánh

Sau hoàng hôn, họ quay trở lại quảng trường làng và đốt một đống lửa lớn,

Họ nhảy khôrô xung quanh đống lửa trong âm thanh của trống và kèn túi.

Khi ngọn lửa đã tắt và thành đám than hồng rực rỡ, các vũ công bắt đầu nhảy múa trên đó. Các vũ công nhảy múa chân trần trên than hồng cho đến khi họ có thể nhìn thấy và dự đoán được tương lai.

Lịch sử của múa lửa có thể khởi nguồn từ người Thracia, cư dân cổ xưa của Bulgaria, người tôn thờ mặt trời như Chúa và tin vào sự bất tử. Các nhà dân tộc học cho rằng múa lửa có liên quan chặt chẽ đến tín ngưỡng lên đồng của người Thracia, như xuất phát từ những nghi thức Dionysian. Họ nhận diện những tiếng la hét và cổ vũ “Ix” và “Ex” mà các vũ công nhảy trên than hồng đã phát ra giống với câu cảm thán “iakhe” của những người tham gia phép bí ẩn Dionysian và cho tên “nestinari” là từ tiếng Hy Lạp “anastenazo” (hét lên, thở).

Tuy nhiên, các vũ công múa lửa ở Bulgaria nói rằng họ được thừa kế phong tục này từ ông bà của họ như một trách nhiệm hoàn toàn là Kitô giáo – nếu họ giữ gìn được thì sẽ khỏe mạnh và thu hoạch mùa màng bội thu, còn nếu không – thì sẽ đến thời kỳ bệnh tật và đói nghèo trong cộng đồng của họ.

Thanh Hằng

Нестинари

Нестинарството е вторият български принос в списъка на ЮНЕСКО за нематериално културно наследство.

Танцуването върху жар, наречено нестинарство, е един от най-древните обичаи в Югоизточна Европа. Този танц представлява мост между миналото и бъдещето. Той е част от богатото нематериално културно наследство на нашите земи. Нестинарската традицията е уникална и почти непозната, въпреки че съществува в продължение на векове. Все още е загадка как нестинарите танцуват боси върху горещата жар без да се изгорят.

Нестинарството се е преборило с времето, за да продължи да съществува през хилядолетията. И до днес всяка година на празника на Св.св. Константин и Елена на 21 май нестинарите от малкото село Българи, сгушено в мистичната планина Странджа, танцуват боси върху горящите въглени така, както са го правили техните предци преди хиляда години.

Подобен обичай се среща и в Северна Гърция. Там наричат танцьорите анастенари.

Обичаят се среща само в някои села между Странджа и Черно море, Бургаско. Изпълнява се на празника Константин и Елена, а понякога и по време на селските сборове на храможите празници. Основен елемент в обичая е играта в огън (жар). В празненството участва цялото село, но в обредната игра само нестинарите. Това са избраниците на светеца, патрон на празника. Те “виждат” неговия образ, “чуват” гласа му, духът му се вселява в тях и от негово име те виждат в бъдещето, гадаят, съветват, мъмрят.

Нестинарство

Нестинарството се предава по наследство. Само главният нестинар може да предава на другите нестинари силата и вдъхновението. Главен нестинар може да стане само сина или дъщерята на настоящия, и то чак когато той е прекалено стар или след смъртта му. Къщата на главния нестинар е свята, защото в нея има “столнина” или “конак” – малък параклис, в който са поставени иконите на св. Константин и Елена, а около тях на Богородица, св. Георги, св.Пантелеймон, Божигробски щампи и червени кърпи с изписано на тях слънце. В параклиса стои и свещеният тъпан, с който се отмерва ритъма на танца. Вярва се, че той притежава магическа сила и може да излекува този, който го носи, ако е болен. Този тъпан не се използва при никакъв друг случай.

В деня на празника, след църковната служба всички се отправят към конака, предвождани от главния нестинар и свещеника. Там главният нестинар прекадява иконите и другите нестинари и им предава духовната сила и вдъхновението на св. Константин. Те удрят тъпана и с гайда изсвирват специална нестинарска мелодия. Някои от нестинарите биват “прихващани” (религиозно екстазно състояние, транс) и заиграват с иконата на светеца в ръка.

Те цял ден стоят в затворени в параклис, а компания им прави единствено равният ритъм на тъпана. Постепенно изпадат в транс. Това е подготовката на нестинарите за вечер.

След това всички се отправят към извор, носещ името на светеца, и там устройват обща гощавка с донесени курбани.

След залез слънце се връщат на мегдана и там наклаждат голям огън, около който играят хоро, под звука на гайдата и тъпана. Когато огънят се изгасне и се превърне в жарава, нестинарите започват своя танц върху нея. Нестинарят играе своя танц бос върху жаравата и докато танцува той може да види и да предскаже бъдещето.

Историята на нестинарството може да се проследи чак до траките –древно население на България, което почитало слънцето като бог и вярвало в безсмъртието. Етнолозите смятат, че нестинарството е тясно свързано с екстатичната религия на траките, тъй като произхожда от Дионисиевите ритуали.

Те отъждествяват виковете и възгласите “их” и “ех”, които нестинарите издават по време на танца върху жаравата, с възклицанието “иакхе” на участниците в Дионисиевите мистерии и извеждат названието “нестинари” от гръцкото “анастеназо” (възклицавам, дишам).

Нестинарите в Българи обаче казват, че са наследили обичая от своите баби и дядовци като чисто християнско задължение – ако го спазват, са здрави и жънат богата реколта, ако не – настъпва период на болести и бедност за тяхната общност.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Free counters!

%d bloggers like this: